• Anasayfa
• Makale

Uyku Esnasında Ellerde, Ayaklarda veya Vücudun Başka Yerlerinde Oluşan Kına Benzeri Lekeler Nedir?

İnsanların bazen başına gelen olaylardan biri de sabah uykudan kalkınca ellerde, ayaklarda veya vücudun başka yerlerinde kına benzeri, sarımsı/ sarımtırak renginde boya gibi birtakım lekelerin meydana geldiğini görmelidir. Çok kısa bir zamanda -bazen bir gecede- oluştuğu için halk arasında bu gibi şeyler “cin düğünü, şeytan kınası” olarak da isimlendirilir.  Bu gibi şeylerin gerçekte ne olduğu hakkında herkes kendi ilmi/ bilgisi ölçüsünde, kendi birikimi ve anlayışına göre birtakım yorumlar ve değerlendirmeler yapmaktadır. Bundan dolayı konu hakkında epey kafa karışıklığı meydana gelmektedir, şöyle ki; kimisi bu gibi şeylerin sadece tıbbi/ doktorluk bir sorun olduğunu, bunun ciltle alakalı bir çeşit mantar olduğunu ve doktora gidilmesi gerektiğini söylemektedir. Kimileri de bunun cinler sebebiyle meydana geldiğini beyan etmektedir. Bizim bu konuda ilgili kaynakları inceleyerek yaptığımız ilmi araştırmalar neticesinde ve bu konunun uzmanı tecrübeli kişiler/ hocalarla yaptığımız müzakereler sonucunda vardığımız netice şöyledir:

1- İlk ihtimal tamamen doktorluk bir durum olabilir: Bu gibi belirtilerin tıptaki ismi Tinea nigra’dir. Tinea nigra, yüzeysel bir mantar enfeksiyonu olup, genellikle avuç içlerinde veya ayak tabanlarında, koyu renkli, keskin sınırlı lezyonlarla ortaya çıkar. Topraktan ya da sudan bulaşabilir, genelde toprakla uğraşan ve nemli ortamlarda yaşayan insanlarda görülür.  Tedavisi mantar tedavileri ile benzerdir. Uzman bir doktora (cildiye) müracaat edilmesi gerekir. (https://www.hakanbuzoglu.com.tr/tinea-nigra; Yüzeyel mantar infeksiyonlar, Dr. Zuhal Yeşilbağ, SBÜ İstanbul Bakırköy Dr. Sadi Konuk EAH, İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik MikrobiyolojiKliniği,https://www.klimik.org.tr/wp-content/uploads/2023/10/Yuzeyel.mantar.infeksiyonlari.pdf)

2- Şayet bu tür şikayetler sürekli devam ediyor ve cilt doktorlarının uyguladığı tedavi tam sonuç vermiyorsa ve bununla birlikte başka manevi sıkıntılar da varsa o takdirde sıkıntının tıbbi yönüyle beraber başka ihtimalleri de hesaba katmak gerekir. Şöyle ki, İslam dininde bu gibi durumlar hakkında şöyle bilgiler verilmiştir:

Sahih Buhari ve Müslim’ de rivayet edilen bir hadis-i şerif şöyledir: Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) hane-i saadetlerinde (evinde) bir cariye görür, o cariyenin yüzünde “‌سَفْعَةٌ /sefa’tun/ sarımsı renkte- kişinin cildinin renginden farklı bir renkte, bir oluşum, değişiklik- vardır, “O cariyeyi İslami rukye yaparak okuyun çünkü ona nazar değmiştir/ göze gelmiştir” buyurmuştur. Bu hadislerde geçen cariyenin yüzündeki سَفْعَةٌ /sefa’tun/ sarımsı renk- kişinin cildinin renginden farklı bir renk, oluşum- hakkında hadis şarihleri bu şeyin sarımsı bir renk, sarımtırak boyaya benzer bir renk, kişinin cildinin renginden farklı bir renk, farklı bir leke olduğunu beyan etmişlerdir. Nazarı değen, nazara sebep olan varlıkların ise “cinler” olduğunu belirtmişlerdir. Kaynakların orjinali makalenin sonunda Arapça olarak verilmiştir. (Cinlerin nazarının insanlara değmesi ayrı ve uzun bir konu olduğu için o konu ayrıca bir makalede ele alınmalıdır.)

Ayrıca bu gibi konularda müstakil eser yazan, işin ehli İslam uleması da aynı minvalde görüş beyan etmişlerdir; el-Ahkamu’n-Nebeviyye fi’s-Sınaati’t-Tıbbıyye isimli eserin sahibi Ali b. Abdulkerim el-Hamevi (v. 720, rahimehullah) yukarıda zikri geçen hadis-i şerifleri delil alarak İslam ulemasının konu hakkındaki görüşlerini sıralar. (el-Ahkamu’n-Nebeviyye fi’s-Sınaati’t-Tıbbıyye, Müesesetu’r-Risale, Beyrut, 2010, s. 73). Cinler alemi hakkında en geniş kapsamlı ve muteber bir kitap olan Âkamu’l-Mercan fi Garaibi’l-Ahbari ve Ahkami’l-Cann yazarı Bedrettin Muhammed b. Abdullah eş-Şibli el-Hanefi de (v. 769, rahimehullah) ilgili konunun cinlerle alakalı olduğunu bildirmiştir. (Âkamu’l-Mercan fi Garaibi’l-Ahbari ve Ahkami’l-Cann, Müesesetu’l-Kütübi’s-Sekafiyye, Beyrut, 1995, s. 141).

Böyle bir duruma maruz kalanlar ilk önce mutlaka bir uzman doktora (cildiye) müracaat etmeleri gerekir ve bununla birlikte şunları da tavsiye ederiz:

a- Bu gibi şeyler ilk defa bir kişide meydana geliyorsa, bu durumda korkacak, endişelenecek, tedirgin olacak bir durum henüz yoktur. İlk defa görenler artık yatmadan önce abdest alsın, abdestli yatsın ve Peygamber Efendimizin (sallallahu aleyhi ve sellem) bize öğrettiği yatmadan önce okunması gereken duaları mutlaka Arapça orijinal olarak okuyup yatsın. Bu duaların Türkçe yazılışlarından Türkçe okumak yeterli olmaz.

b- Ara sıra böyle şeyleri görenlerin biraz daha dikkatli olmaları gerekir ki,  şu ihtimal ön plana çıkmaktadır: Artık şerli, pis, kötü cinler ve şeytanlar (kötü ruhlar) bu kişiyi savunmasız ve korunmasız yakalamakta ve rahatsız etme ihtimali öne çıkmaktadır. Bu kişinin daha dikkatli olması gerekir, abdestine, namazına dikkat etmeli ve kendini korumak için okunacak Felak ve Nass sureleri gibi sureleri, Ayete’l-Kürsiyi ve diğer korunma dualarını Arapça olarak kuralına/ tecvidine uygun ve çok düzgün bir şekilde okumalıdır.

c- Eğer bu tür kına yakılması gibi lekeler sık sık tekrarlanmaya başladıysa ve bununla birlikte başka manevi sıkıntılar da var ise hemen işin ehli, uzman, güvenilir bir hocaya danışılması gerektiğini tavsiye ederiz.

Konuyla ilgili deliller ve kaynakları şunlardır:

 صحيح البخاري

5739 – حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبِ بْنِ عَطِيَّةَ الدِّمَشْقِيُّ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الزُّبَيْدِيُّ: أَخْبَرَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ رضي الله عنها، «أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى فِي بَيْتِهَا جَارِيَةً فِي وَجْهِهَا ‌سَفْعَةٌ، فَقَالَ: اسْتَرْقُوا لَهَا فَإِنَّ بِهَا النَّظْرَةَ» (صحيح البخاري، كِتَابُ الطِّبِّ، ‌‌بَابُ رُقْيَةِ الْعَيْنِ)

> قوله: (رأى في بيتها جارية) لم أقف على اسمها، ووقع في مسلم قال لجارية في بيت أم سلمة.

قوله: (في وجهها ‌سفعة) بفتح المهملة ويجور ضمها وسكون الفاء بعدها عين مهملة وحكى عياض ضم أوله، قال إبراهيم الحربي: هو سواد في الوجه، ومنه ‌سفعة الفرس: سواد ناصيته، وعن الأصمعي: حمرة يعلوها سواد، وقيل: صفرة، وقيل: سواد مع لون آخر، وقال ابن قتيبة: لون يخالف لون الوجه، وكلها متقاربة، وحاصلها أن بوجهها موضعا على غير لونه الأصلي، وكأن الاختلاف بحسب اللون الأصلي، فإن كان أحمر فالسفعة سواد صرف، وإن كان أبيض فالسفعة صفرة وإن كان أسمر فالسفعة حمرة يعلوها سواد. وذكر صاحب البارع في اللغة أن السفع سواد الخدين من المرأة الشاحبة، والشحوب بمعجمة ثم مهملة: تغير اللون بهزال أو غيره، ومنه سفعاء الخدين، وتطلق السفعة على العلامة، ومنه بوجهها ‌سفعة غضب. وهو راجع إلى تغير اللون، وأصل السفع الأخذ بقهر، ومنه قوله – تعالى: {لنسفعا بالناصية} ويقال: إن أصل السفع الأخذ بالناصية، ثم استعمل في غيرها، (فتح الباري شرح صحيح البخاري، الناشر: المكتبة السلفية – مصر، 10/ 202)

صحيح مسلم

59 – (2197) حَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الزُّبَيْدِيُّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم « أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِجَارِيَةٍ فِي بَيْتِ أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَأَى بِوَجْهِهَا ‌سَفْعَةً، فَقَالَ: بِهَا نَظْرَةٌ، فَاسْتَرْقُوا لَهَا. يَعْنِي: بِوَجْهِهَا صُفْرَةً». (صحيح مسلم، ‌‌كِتَابُ السَّلَامِ، ‌‌بَابُ اسْتِحْبَابِ الرُّقْيَةِ مِنَ الْعَيْنِ وَالنَّمْلَةِ وَالْحُمَةِ وَالنَّظْرَةِ)

> [2197] (رَأَى بِوَجْهِهَا ‌سَفْعَةً فَقَالَ بِهَا نَظْرَةٌ فَاسْتَرَقُوا لَهَا) يَعْنِي بِوَجْهِهَا صُفْرَةٌ أَمَّا السَّفْعَةُ فَبِسِينٍ مُهْمَلَةٍ مَفْتُوحَةٍ ثُمَّ فَاءٍ سَاكِنَةٍ وَقَدْ فَسَّرَهَا فِي الْحَدِيثِ بِالصُّفْرَةِ وَقِيلَ سَوَادٌ وقال بن قُتَيْبَةَ هِيَ لَوْنٌ يُخَالِفُ لَوْنَ الْوَجْهِ وَقِيلَ أَخْذَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ (شرح النووي على مسلم، الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت، 14/ 185)

تحفة الأبرار شرح مصابيح السنة

1162 – 3500 – وعن أم سلمة: أن النبي صلى الله عليه وسلم رأى في بيتها جارية في وجهها ‌سفعة، تعني صفرة، فقال: “استرقوا لها، فإن بها النظرة من الجن”

وفي حديث أم سلمة: “فإن بها النظرة” قيل: أراد به: أن بها عينا أصابتها من نظر الجن.

(تحفة الأبرار شرح مصابيح السنة لناصر الدين البيضاوي، الناشر: وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامية بالكويت، 3/ 174)